A- A A+

Komórki macierzyste

Komórki macierzyste to niewyspecjalizowane komórki w organizmie człowieka, które są zdolne do stania się dojrzałymi komórkami z nowymi wyspecjalizowanych funkcjami. Somatyczne komórki macierzyste, inaczej zwane komórkami macierzystymi dojrzałych tkanek, istnieją w całym organizmie po rozwoju zarodkowym i znajdują się wewnątrz różnych typów tkanek, takich jak mózg, szpik kostny, krew, naczynia krwionośne, mięśnie szkieletowe, skóra, oraz krew pępowinowa. Jednakże jednym z najbogatszych ich źródeł jest szpik kostny. Komórki macierzyste ukryte w swoistych niszach pozostają w stanie „uśpienia”, aż do momentu gdy otrzymają sygnał do podziału i różnicowania się w komórki dojrzałe.  Możliwe jest to dzięki ich unikalnym właściwościom do niemal nieograniczonych podziałów i samoodnowy. Gdy komórka macierzysta się dzieli każda nowa komórka ma potencjał by pozostać jak komórka macierzysta lub inna bardziej dojrzała komórka organizmu. Dzięki temu służą one jako swoisty system naprawczy.

Stwardnienie zanikowe boczne (SLA) inaczej zwane chorobą neuronów ruchowych, to postępująca choroba degeneracyjna systemu nerwowego. W pierwszej fazie rozwoju choroby pogarsza  się sprawność ruchowa spowodowana utratą przez mózg możliwości kontrolowania pracy mięśni. Postępująca choroba prowadzi do całkowitego paraliżu i ostatecznie śmierci poprzez zatrzymanie pracy mięśni oddechowych. Ponieważ pomimo wieloletnich badań nie znana jest jak dotąd przyczyna występowania SLA nie ma lekarstwa na tą chorobę.
Ostanie lata badań skierowały uwagę wielu naukowców i lekarzy w stronę komórek macierzystych. Obecnie wykorzystuje się je w terapii chorób związanych z układem krwiotwórczym, ale ich unikalne właściwości mogą także stanowić podstawę do leczenia chorób neurodegeneracyjnych.

Wieloletnie badania zaowocowały pierwszymi próbami klinicznymi wykorzystującymi somatyczne komórki macierzyste u pacjentów chorych na SLA czy MS. Pierwsze badania kliniczne przebiegły pomyślnie, u pacjentów nie zaobserwowano znacznych skutków ubocznych.

Mezenchymalne komórki macierzyste (MSC) szpiku kostnego w ostatnich latach budzą wielkie zainteresowanie w naukach medycznych. Zastosowanie ich w zwierzęcym modelu stwardnienia rozsianego (SM) przyniosło bardzo obiecujące wyniki polegające na zmniejszeniu aktywności choroby. Immunoregulacyjny mechanizm działania opierał się na efekcie immunosupresyjnym. Uważa się, że bardzo ważnym aspektem biologii MSC, przekładającym się na ich potencjalne właściwości terapeutyczne są substancje przez nie wydzielane do otaczających tkanek czy płynów ustrojowych. Zdolność do ekspansji w hodowlach in vitro czyni je atrakcyjnym źródłem komórek o potencjale regeneracyjnym. Wszystkie znane nam właściwości MSC są bardzo pożądane w potencjalnej terapii SM, zarówno hamowanie zapalenia przez przeszczepione MSC, ochrona endogennych neuronów czy oligodendrocytów, promowanie remielinizacji i odnowy aksonów.
Dotychczas przeprowadzone badania kliniczne z użyciem terapii MSC w SM wykazały duży profil bezpieczeństwa i skuteczność w hamowaniu postępu choroby. Obecnie zakończono 6 badań klinicznych, w których podawano pacjentom chorującym na stwardnienie rozsiane MSC drogą dożylną lub dokanałowo na drodze punkcji lędźwiowej. Wyniki dotychczas opublikowanych prób klinicznych wykorzystujących w terapii SM mezenchymalne komórki macierzyste wskazują, że w trakcie obserwacji większość pacjentów była stabilnych lub poprawiali się. Jednak obserwacja pacjentów była krótka, a obserwowane grupy liczyły kilku lub kilkunastu pacjentów. Terapia MSC na podstawie dotychczas opublikowanych danych jest procedurą bezpieczną, nie odnotowano żadnych poważnych działań niepożądanych.
SM jest schorzeniem złożonym, przebieg choroby i dynamika procesu wyróżnia trzy grupy pacjentów, tych z najczęstszą postacią rzutowo-remisyjną, postacią pierwotnie postępującą lub wtórnie postępująca. Na podstawie dotychczas uzyskanym danych co do właściwości samych MSC i wstępnych wyników obserwacji pacjentów po przeszczepach, wydaje się, że największą korzyść mogą odnieść pacjenci z postacią wtórnie postępującą, zaznaczonym stałym postępem niesprawności, gdyż możemy przypuszczać, że tam toczy się równocześnie proces zapalny i neurodegeneracyjny.


Mazzini L, Ferrero I, Luparello V, Rustichelli D, Gunetti M, Mareschi K, Testa L, Stecco A, Tarletti R, Miglioretti M, Fava E, Nasuelli N, Cisari C, Massara M, Vercelli R, Oggioni GD, Carriero A, Cantello R, Monaco F, Fagioli F. Mesenchymal stem cell transplantation in amyotrophic lateral sclerosis: A Phase I clinical trial. Exp Neurol. 2010 May;223(1):229-37. doi: 10.1016/j.expneurol.2009.08.007. Epub 2009 Aug 13.

Mazzini L, Mareschi K, Ferrero I, Miglioretti M, Stecco A, Servo S, Carriero A, Monaco F, Fagioli F. Mesenchymal stromal cell transplantation in amyotrophic lateral sclerosis: a long-term safety study. Cytotherapy. 2012 Jan;14(1):56-60. doi: 10.3109/14653249.2011.613929. Epub 2011 Sep 28.

Karussis D, Karageorgiou C, Vaknin-Dembinsky A, Gowda-Kurkalli B, Gomori JM, Kassis I, Bulte JW, Petrou P, Ben-Hur T, Abramsky O, Slavin S. Safety and immunological effects of mesenchymal stem cell transplantation in patients with multiple sclerosis and amyotrophic lateral sclerosis. Arch Neurol. 2010 Oct;67(10):1187-94. doi: 10.1001/archneurol.2010.248.